Sanatorium Dźwięku Sokołowsko 12-15 Sierpnia 2016

Sanatorium Dźwięku to festiwal poświęcony eksperymentalnej muzyce współczesnej oraz szeroko rozumianej sztuce dźwięku. Jego głównym celem jest przedstawienie możliwie najszerszego spektrum zjawisk związanych z rozwojem form muzycznych w XX i XXI wieku, zachowując równowagę pomiędzy tradycjami eksperymentu ostatnich dziesięcioleci a tendencjami nowymi, jeszcze nieustrukturyzowanymi.

Tegoroczna edycja odbywa się w partnerstwie z Europejską Stolicą Kultury Wrocław 2016. W ramach projektu A-i-R Sanatorium Dźwięku Sokołowsko, współorganizowanego przez Program Rezydencji Artystycznych A-i-R Wro udało się zrealizować osiem pobytów rezydencyjnych, podczas których zaproszeni artyści przygotowywali nowe prace – ich finałowe prezentacje mają się odbyć na festiwalu. Udział w tym przedsięwzięciu wzięli: Keith Rowe, Michael Pisaro, Valerio Tricoli, Mario de Vega, Alessandro Bosetti, Martin Howse, Olivia Block oraz Stephen Cornford, czyli jedni z najważniejszych na świecie twórców muzyki współczesnej i sound artu.

Program A-i-R Wro został sfinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Program Sanatorium Dźwięku został ułożony w taki sposób, by rozwijał się wielowątkowo, oscylując wokół kilku głównych tematów, do których należą: poszukiwania w dziedzinie notacji muzycznej, relacje zachodzące między kompozycją a improwizacją, wykorzystanie potencjału miejsca i percepcja przestrzeni dźwiękowej. Festiwalowe działania obejmują koncerty, instalacje, wykłady, panele dyskusyjne i prezentacje.

***

O ile w 2015 roku Sanatorium Dźwięku kładło nacisk głównie na muzykę improwizowaną, tak teraz obszar zainteresowań zostanie przesunięty w stronę kompozycji, jednak ujmując tę kwestię w nieortodoksyjny sposób: wyeksponowane mają być tzw. „inne tradycje” działalności kompozytorskiej, czyli zjawiska nie dające się w prosty sposób umieścić w panoramie europejskiej muzyki akademickiej.

Pośród wydarzeń poruszających tę problematykę należy wymienić koncerty słynnego szwajcarskiego zespołu Ensemble Phoenix, który specjalizuje się w wykonaniu nieszablonowej muzyki współczesnej. Tym razem w ich repertuarze znajdą się utwory Roberta Piotrowicza, Kaspra T. Toepliza, Alexa Buessa i Antoine’a Chessexa, a więc twórców od lat przekraczającch ścisłe granice pomiędzy muzyką komponowaną i improwizowaną oraz spuścizną wysokomodernistycznej elektroniki a kontrkulturowym i antyintelektualnym noise’em.

Na zupełnie innym biegunie sytuuje się Michael Pisaro – amerykański kompozytor i jeden z najważniejszych członków międzynarodowej grupy Wandelweiser, której działalność spowodowała renesans tradycji post-cage’owskiej, jaki dokonuje się w ostatnich latach (choć głównie w obszarze pozaakademickim – z dala od wielkich sal koncertowych i systemu zamówień kompozytorskich). Jego subtelne utwory z całą pewnością pozwoliły na nowo uchwycić i przewartościować tak  wielkie tematy dwudziestowiecznej myśli muzycznej jak np. problem ciszy, percepcji dźwięku oraz relacji muzyki z literaturą i sztukami wizualnymi (głównie na gruncie notacji).

W Sokołowsku zostanie wykonanych kilka kanonicznych kompozycji Pisaro, jednak da on również specjalny koncert w duecie z Keithem Rowe (jednym z prawodawców elektroakustycznej improwizacji i współzałożycielem grupy AMM), podczas którego wykonany zostanie ponaddwugodzinny utwór zainspirowany postacią św. Bedy. Jako że Pisaro i Rowe właśnie przygotowują płytę dla Erstwhile Records, toteż ich występ może posłużyć za dobrą ilustrację tego, w jaki sposób przecinają się trajektorie rozwoju muzyki komponowanej i improwizowanej.

Pośród wydarzeń, z udziałem Keitha Rowe znajduje się też projekt Dry Mountain, który został zainicjowany w ubiegłym roku wspólnie z Gerardem Lebikiem, kiedy to muzycy nagrali improwizacje, a następnie wybrali kilkuminutowy fragment i utworzyli do niego partyturę. Tym razem do interpretacji tak skomponowanego utworu zostali zaproszeni instrumentaliści (Johnny Chang, Mike Majkowski, Bryan Eubanks, Xavier Lopez, Jonas Kocher, Gaudenz Bardutt, Emilio Gordoa i Piotr Damasiewicz), mający go wykonać, a także artyści wizualni (Bożenna Biskupska, Radek Szlaga, Alicja Bielawska, Daniel Koniusz), którzy na jego podstawie stworzą kolejne partytury graficzne możliwe do zrealizowania w różnorodnych konfiguracjach instrumentalnych. Całe przedsięwzięcie wpisuje się w szerszą tendencję do eksperymentów związanych z notacją muzyczną i interferencją dyscyplin sztuki.

Dry Mountain stanowi element większego przedsięwzięcia kuratorskiego pt. Upadek nagrywania (przygotowanego przez Michała Liberę i Daniela Muzyczuka), na które składają się też koncerty Alessandro Bosettiego i Valerio Tricoliego oraz specjalnie przygotowane wykłady kuratorów. Ujmując historię fonografii w transdyscyplinarny sposób (daleko wykraczający poza ramy muzyki jako takiej) przywołane zostaną koncepcje Édouarda-Léona Scotta de Martinville’a, Thomasa W.  Edisona, Dżigi Wiertowa, Glenna Goulda i – przede wszystkim – Pierre’a Schaeffera. Celem całego działania jest wskazanie metod umożliwiających przywołanie idei nagrywania poza samym nagrywaniem – ontologii nowego realizmu zamiast ontologii reprezentacji.

***

Mając na względzie możliwie najpełniejsze wykorzystanie potencjału przestrzennego Sokołowska działania festiwalowe zostaną osadzone w znacznie większej ilości miejsc, zróżnicowanych pod względem kubatury, warunków akustycznych i aury. Dotyczy to zwłaszcza realizacji zamówionych specjalnie na Sanatorium Dźwięku, których celem jest podjęcie swoistego dialogu z przestrzenią – nie tylko w wymiarze dźwiękowym, ale też historycznym, psycho-społecznym czy ekologicznym.

Jednym z takich projektów będzie instalacja Olivii Block pt. Open Air,  mająca na celu podkreślenie sensualnego charakteru budnyków dawnego sanatorium pulmonologicznego. W nieco inny kwestię przestrzeni podejmuje Lucio Capece, bowiem u podstaw jego projektu Conditional Music leżą silne inspiracje fenomenologią, co przekłada się na wykorzystanie zjawiska rezonansu w konkretnych pomieszczeniach jako surowca stanowiącego rdzeń realizowanej kompozycji. Z kolei Terra Muta[0] Martina Howse’a oraz Migration Stephena Cornforda kładą nacisk głównie na relacje przyrody i technologii – w pierwszym przypadku poprzez odwołania do koncepcji psychogeofizyki, w drugim – komentując procesy użytkowania sprzętu elektronicznego w zglobalizowanym świecie przez pryzmat zanieczyszczenia środowiska.

***

Pewną innowacją w stosunku do poprzedniej edycji Sanatorium Dźwięku jest większa ilość koncertów solowych – bardziej kameralnych, a przez to pozwalających publiczności na gruntowniejsze zapoznanie się z twórczością zaproszonych artystów. W założeniu mają to być z jednej strony prezentacje nowych realizacji, domkniętych projektów, ale też swoiste statementy, manifesty artystyczne. W ramach tego bloku koncertów wystąpią m.in. Olivia Block, Lucio Capece, Kurt Liedwart, Anna Zaradny, Mario de Vega, Emilio Gordoa, Kasper Toeplitz.

***

Integralnym elementem festiwalu są działania edukacyjne mające na celu upowszechnianie wiedzy z zakresu kultury dźwięku. W tym roku gościem specjalnym będzie jeden z najciekawszych krytyków zajmujących się muzyką eksperymentalną – Brian Olewnick (dawniej związany z magazynem „The Wire”, obecnie kojarzony jako autor bloga „Just outside”), który wspólnie z Keithem Rowe i Danielem Brożkiem zrekonstruuje bogatą historię zespołu AMM. Ponadto w programie zostały przewidziane prezentacje dwóch nowych publikacji: pierwsza z nich to antologia miejsce, czas, (dźwięki) pod redakcją Pawła Szroniaka, stanowiąca rodzaj wprowadzenia do problematyki kojarzonej z cage’owską tradycją eksperymentu (a więc takich zagadnień jak złożone relacje dźwięku, czasu i przestrzeni, modalności ciszy czy niestandardowe sposoby notacji muzycznej), natomiast drugą książką są Tradycje hałasu w sztuce dźwięku autorstwa Patryka Lichoty, który w kompleksowy sposób przedstawił hałas jako rodzaj praktyki kulturowej, włączając go w kontekst współczesnej sztuki dźwięku. Wydaniu obu pozycji będą towarzyszyć spotkania z udziałem m.in. Michaela Pisaro, Johnny’ego Changa, Marka Chołoniewskiego, Kaspra Toeplitza i Kurta Liedwarta.